Εισηγητής:

Σταμούλη Ευαγγελία^1,2

Τίτλος:

Δημογραφικά και κλινικά δεδομένα στις ημιαστικές περιοχές

Εκπαιδευτικός Φορέας:

¹1η Ψυχιατρική Κλινική,Αιγινήτειο Νοσοκομείο, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
²Μέντωρ Ινστιτούτο Υγιούς Γήρανσης

Περίληψη:

Η παγκόσμια αύξηση του προσδόκιμου ζωής και κατ’ επέκταση του ποσοστού των ηλικιωμένων μεταβάλλει ριζικά τις προτεραιότητες των συστημάτων υγείας. Στην Ελλάδα, ο επιπολασμός της άνοιας εκτιμάται περίπου στο 5% στο γενικό πληθυσμό των ηλικιωμένων, ποσοστό το οποίο αυξάνεται σημαντικά στα άτομα άνω των 80 ετών ενώ η γηριατρική κατάθλιψη επιβαρύνει περαιτέρω τη λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ημιαστικές περιοχές,όπου η δημογραφική γήρανση συνδυάζεται με δυσκολία πρόσβασης σε εξειδικευμένες υπηρεσίες καθώς και με κοινωνικούς παράγοντες όπως το στίγμα, ο ηλικιακός ρατσισμός και οι διακρίσεις εις βάρος των ατόμων με ψυχικές και νοητικές διαταραχές. Οι παράγοντες αυτοί επηρεάζουν την έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και τη συμμετοχή σε προγράμματα πρόληψης και παρέμβασης. Σε αυτό το πλαίσιο, το Ινστιτούτο Υγιούς Γήρανσης «Μέντωρ», το πρώτο Ινστιτούτο Υγιούς Γήρανσης στην Ελλάδα, ιδρύθηκε το 2024 στην Τεγέα της Τρίπολης στοχεύει στη διαμόρφωση ενός διεπιστημονικού και συνεργατικού δικτύου με φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης, ακαδημαϊκά ιδρύματα, ερευνητικά κέντρα, κοινωνικές υπηρεσίες και υπηρεσίες υγείας. Μέσα από τη συστηματική καταγραφή δημογραφικών και κλινικών δεδομένων, την έρευνα, την καινοτομία και τον δημόσιο διάλογο, το Ινστιτούτο επιδιώκει να συμβάλει στην αναθεώρηση των υφιστάμενων αντιλήψεων και πολιτικών για τη γήρανση, προάγοντας ένα νέο μοντέλο που θέτει στο επίκεντρο την υγεία του νου, την αξιοπρέπεια και την κοινωνική συμμετοχή των ανθρώπων μεγαλύτερης ηλικίας. Τα αρχικά ευρήματα αναδεικνύουν τη σημασία έγκαιρης ανίχνευσης της νοητικής έκπτωσης, αλλά και την ανάγκη ενσωμάτωσης κοινωνικών και συναισθηματικών παραγόντων στην αξιολόγηση της υγείας του νου. Η παρούσα εισήγηση υπογραμμίζει ότι η αντιμετώπιση της γήρανσης στην Ελλάδα απαιτεί συνδυασμό επιδημιολογικής τεκμηρίωσης, νευροψυχολογικής αξιολόγησης και κοινωνικής ευαισθητοποίησης, με στόχο την προαγωγή της υγείας του νου και της ποιότητας ζωής των ηλικιωμένων στις ημιαστικές περιοχές της χώρας.

Εισηγητής:

Κασελίμης Δημήτριος1,2,3

Τίτλος:

Αξιολόγηση της καταλληλότητας των ανιχνευτικών εργαλείων στην κλινική πράξη: Ψυχομετρικές Ιδιότητες της συστοιχίας MoCA στον ελληνικό ημιαστικό πληθυσμό

Εκπαιδευτικός Φορέας:

¹Τμήμα Ψυχολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Σπουδών
²Μέντωρ Ινστιτούτο ΥγιούςΓήρανσης
³Μονάδα Νευροψυχολογίας και Διαταραχών Λόγου,1η Νευρολογική Κλινική,Αιγινήτειο Νοσοκομείο, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Περίληψη:

Στην καθημερινή κλινική πρακτική, οι ανιχνευτικές δοκιμασίες χρησιμοποιούνται ευρέως για την εκτίμηση των νοητικών λειτουργιών, με σκοπό την αναγνώριση ατόμων πουενδέχεται να παρουσιάζουν νοητική έκπτωση, συνήθως βάσει ενός προκαθορισμένου καθολικού κατωφλίου. Η παρούσαεισήγηση εξετάζει την κλινική χρησιμότητα των εργαλείων αυτώνκαι την επάρκειά τους ως μέσα έγκαιρου εντοπισμού των νοητικών διαταραχών. Συνολικά αξιολογήθηκαν 300 άτομα, ηλικίας 45 - 88 ετών, στο Κέντρο Υγιούς Γήρανσης «ΜΕΝΤΩΡ», με τη χρήση της ανιχνευτικής δοκιμασίας Montreal Cognitive Assessment (MoCA). Τα ευρήματα ανέδειξαν ότι ποσοστό άνω του 80% των εξεταζομένων βαθμολογήθηκε κάτω από το επίσημο διαγνωστικό κατώφλιο της δοκιμασίας. Με βάση το συγκεκριμένο κριτήριο, τα άτομα αυτά θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως πιθανοί ασθενείςμε Ήπια ΝοητικήΈκπτωση ή άνοια. Ωστόσο, τα επιδημιολογικά δεδομένα υποδεικνύουν σαφώς χαμηλότερο επιπολασμό των εν λόγω κλινικών οντοτήτων στον γενικό πληθυσμό. Επιπλέον, σημαντικός αριθμός συμμετεχόντων με χαμηλές βαθμολογίες παρουσίαζε επαρκές επίπεδο καθημερινής λειτουργικότητας και δεν εμφάνιζε κλινικά ενδεικτικά σημεία νοητικής έκπτωσης κατά την κλινική συνέντευξη. Η συσχέτιση μεταξύ συνολικής επίδοσης στη MoCA και ετών εκπαίδευσης ήταν χαμηλή, με αποτέλεσμα οι χαμηλές επιδόσεις να μην μπορούν να ερμηνευθούν από το μορφωτικό επίπεδο. Σύμφωνα με όλα τα παραπάνω, η ερμηνεία των αποτελεσμάτων των ανιχνευτικών δοκιμασιών, όπως η MoCA, απαιτεί προσοχή ιδιαίτερα σε πληθυσμούς που ζουν εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων, όπου ο τρόπος καθημερινής διαβίωσης καθώς και οι απαιτήσεις της καθημερινότητας φαίνεται να διαφέρουν. Συμπερασματικά, η κλινική κρίση δεν θα πρέπει να περιορίζεται από την εφαρμογή ενός άκαμπτου κατωφλίου, αλλά να ενσωματώνει δημογραφικούς, κλινικούς και πολιτισμικούς παράγοντες, καθώς και δεδομένα λειτουργικότητας, προκειμένου να διασφαλίζεται έγκυρη και εξατομικευμένη αξιολόγηση.

Εισηγητής:

Αγγελοπούλου Γεωργία^1,2,3

Τίτλος:

Μοναξιά, διάθεση και υποκειμενικές νοητικές δυσκολίες: ευρήματα από ημιαστικό πληθυσμό

Εκπαιδευτικός Φορέας:

¹Τμήμα Ψυχολογίας, ΠάντειοΠανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Σπουδών
²Μέντωρ Ινστιτούτο ΥγιούςΓήρανσης
³Μονάδα Νευροψυχολογίας και Διαταραχών Λόγου,1η Νευρολογική Κλινική,Αιγινήτειο Νοσοκομείο, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Περίληψη:

Οι υποκειμενικές αναφορές νοητικών δυσκολιών συνιστούν σημαντικό δείκτη της καθημερινής λειτουργικότητας και διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαγνωστική προσέγγιση της Ήπιας Νοητικής Έκπτωσης (ΗΝΕ). Παρότι τα άτομα με ΗΝΕ θεωρούνται πληθυσμός αυξημένου κινδύνου για την εμφάνιση άνοιας, παραμένει ασαφές κατά πόσο οι ίδιες οι υποκειμενικές αιτιάσεις αντανακλούν πραγματική νοητική έκπτωση, όπως αυτή τεκμηριώνεται μέσω τυποποιημένων νευροψυχολογικών δοκιμασιών. Η μέχρι σήμερα βιβλιογραφία παρουσιάζει αντικρουόμενα ευρήματα αναφορικά με τη συχνότητα και τη διαγνωστική αξία των υποκειμενικών αιτιάσεων, αναδεικνύοντας σημαντική ετερογένεια ως προς τον βαθμό επίγνωσης που εμφανίζουν τα άτομα σχετικά με τις νοητικές τους δυσκολίες. Παράλληλα, λιγοστά είναι τα ευρήματα για τη διερεύνηση της εμπλοκής παραγόντων που συνδέονται με το συναίσθημα, όπως η διάθεση και η μοναξιά στην εμφάνιση των υποκειμενικών αιτιάσεων. Στο πλαίσιοαυτού του προβληματισμού, παρουσιάζονται δεδομένα από ενήλικες με υποκειμενικές αναφορέςνοητικής έκπτωσης, οι οποίοι αξιολογήθηκαν στο «Μέντορα», το πρώτο Ινστιτούτο Υγιούς Γήρανσης στην Ελλάδα. Τα ευρήματα επιβεβαιώνουν τη διαφοροποίηση στον βαθμό επίγνωσης της νοητικής λειτουργίας: περίπου το ένα τέταρτο των εξεταζόμενων που αναφέρουν δυσκολίες δεν εμφανίζει νοητικάελλείμματα κατά την αξιολόγηση ενώ αντίστοιχο ποσοστό ατόμων χωρίς υποκειμενικές αιτιάσεις παρουσιάζει νοητική έκπτωση. Περαιτέρω αναλύσεις υποδεικνύουν ότι οι υποκειμενικές αιτιάσεις δεν συνδέονται αποκλειστικά με τη βαρύτητα των νοητικών ελλειμμάτων αλλά φαίνεται να διαμορφώνονται από την αλληλεπίδρασή τους με ψυχοκοινωνικούς παράγοντες, όπως η μοναχικότητα και οι δυσκολίεςδιάθεσης και συναισθήματος. Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα συγκεκριμένα ευρήματα σε πληθυσμούς που ζουν εκτός των αστικών κέντρων, όπου η λειτουργικότητα, οι συνθήκες διαβίωσης και οι ανάγκες της καθημερινότητας φαίνεται να διαφοροποιούνται. Η ετερογένεια αυτή έχει ουσιαστικές συνέπειες για τονέγκαιρο εντοπισμό των πρώιμων εκδηλώσεων της ΗΝΕ και αναδεικνύει τη σημασία των συναισθηματικών και περιβαλλοντικών παραγόντων στον τρόπο με τον οποίο τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας αντιλαμβάνονται και αναφέρουν τις δυσκολίες της καθημερινής ζωής, καθώς και στη διαμόρφωση παρεμβάσεων προαγωγής της υγείας του νου.

Εισηγητής:

Μπουρτσουκλή Ραφαηλία^1,2,3

Τίτλος:

Δοκιμασία Σχεδίασης Ρολογιού: Διαγνωστική Αξία και Τρέχοντα Ζητήματα

Εκπαιδευτικός Φορέας:

¹Τμήμα Ψυχολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Σπουδών
²Μέντωρ Ινστιτούτο ΥγιούςΓήρανσης
³Μονάδα Νευροψυχολογίας και Διαταραχών Λόγου,1η Νευρολογική Κλινική,Αιγινήτειο Νοσοκομείο, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Περίληψη:

Η νοητική έκπτωσηαποτελεί αντικείμενο συστηματικής διερεύνησης στη βιβλιογραφία, ιδίως ως προς τη διάκριση μεταξύ φυσιολογικής γήρανσης και της εμφάνισης νευροεκφυλιστικών διαταραχών, όπως η άνοια τύπου Alzheimer. Στο πλαίσιο αυτό, η δοκιμασία σχεδίασης του ρολογιού έχει αναδειχθεί ως ένα ευαίσθητο ψυχομετρικό εργαλείο για την ανίχνευση της νοητικής έκπτωσης, καθώς η επιτυχής ανταπόκριση σε αυτή προϋποθέτει τη λειτουργία διαφορετικών νοητικών διεργασιών όπως της προσοχής, της ακουστικής κατανόησης, της λεκτικής ενεργού μνήμης,των οπτικοχωρικών δεξιοτήτων και των επιτελικών λειτουργιών. Η δοκιμασία του ρολογιού χορηγείται συνήθως υπό δύο συνθήκες - την ελεύθερη σχεδίαση κατόπιν λεκτικής εντολής και την αντιγραφή προκαθορισμένου προτύπου, οι οποίες διαφοροποιούνται ως προς τις νοητικέςαπαιτήσεις που θέτουν.Παρότι η δοκιμασία σχεδίασης του ρολογιού περιλαμβάνεται στο Montreal Cognitive Assessment (MoCA), ένα από τα πλέον ευρέως χρησιμοποιούμενα εργαλεία αδρού νοητικού ελέγχου στην κλινική πράξη για την εκτίμηση της άνοιας και τη διαφοροδιάγνωσημε την Ήπια Νοητική Έκπτωση, η διαγνωστική και προβλεπτική της αξία ως αυτόνομη υποδοκιμασία παραμένει ερευνητικά περιορισμένη. Ειδικότερα, ελάχιστες είναι οι μελέτες που εξετάζουν τη συμβολή της στη διαφοροποίηση ασθενών με άνοια τύπου Alzheimer από υγιείς ηλικιωμένους. Παράλληλα, η βιβλιογραφία υπογραμμίζει τη σημασία της ποιοτικής ανάλυσης των σφαλμάτων κατά τη σχεδίαση του ρολογιού, καθώς αυτή μπορεί να προσφέρει επιπρόσθετες κλινικά χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με την υποκείμενη παθολογία και να συμβάλει στη διάκριση μεταξύ διαφορετικών τύπων άνοιας, όπως της άνοιας τύπου Alzheimer και της αγγειακής άνοιας, λαμβάνοντας υπόψη και την επίδραση δημογραφικών παραγόντων, όπως η ηλικία και το μορφωτικόεπίπεδο. Συνεπώς, σκοπός της παρουσίασης είναι η ανάδειξη της διαγνωστικής αξίας της δοκιμασίας σχεδίασης του ρολογιούστη διαφορική διάγνωσηασθενών με άνοια από υγιείς ηλικιωμένους, καθώς και η επισκόπηση σύγχρονων ερευνητικών ζητημάτων που αφορούν τη χρήση και την ερμηνεία της δοκιμασίας.

Λίστα Συμποσίων