Εισηγητής:

Δημητρίου Ανδρέας

Τίτλος:

Αναπτυξιακές προτεραιότητες: η συμβολή της Developmental Priority Theory στην κατανόηση της νοημοσύνης

Εκπαιδευτικός Φορέας:

Πανεπιστήμιο Κύπρου & Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

Περίληψη:

Η Θεωρία Αναπτυξιακών Προτεραιοτήτων (ΘΑΠ--Developmental Priority Theory-DPT) προτείνει ένα ολοκληρωμένο αναπτυξιακό πλαίσιο που ενοποιεί ψυχομετρικά, γνωστικά και αναπτυξιακά μοντέλα για την κατανόηση της νοημοσύνης μέσα από τη δυναμική οργάνωση των εκτελεστικών λειτουργιών και της συλλογιστικής ικανότητας από τη γέννηση έως την ενηλικίωση. Κεντρικό στοιχείο της θεωρίας αποτελεί ο μηχανισμός [Αναζήτηση, Σύγκριση, Συσχέτιση, Αφαίρεση, Επίγνωση] (ΑΣΣΑ-Ε. SARA-C (Search, Align, Relate, Abstract, Cognize), ο οποίος εξηγεί τη νοηματοδότηση της εμπειρίας μέσω της ενοποίησης προσοχής, επεξεργασίας των σχέσεων και επίγνωσης. Σύμφωνα με τη ΘΑΠ, η γνωστική ανάπτυξη οργανώνεται γύρω από μεταβαλλόμενες αναπτυξιακές προτεραιότητες: στη βρεφική ηλικία ο κεντρικός πυρήνας της νόησης, η γενική νοητική ικανότητα (g), στηρίζεται στον έλεγχο της συμπεριφοράς και αντανακλά τον συντονισμό αντίληψης–δράσης· από τα 2 έως τα 7 έτη κυριαρχούν ο έλεγχος της προσοχής και της αναπαραστατικής λειτουργίας με προνομιακές εκδηλώσεις στη γλωσσική επίγνωση· στην παιδική ηλικία (7–11 ετών) προτάσσεται ο έλεγχος και η επίγνωση των διαδικασιών συλλογισμού, με εμφανείς εκδηλώσεις τους στον επαγωγικό συλλογισμό και τη μνήμη· στην εφηβεία (12–17 ετών) προτεραιότητα αποκτά ο έλεγχος αληθείας, με κυρίαρχη την αξιολόγηση της γνώσης ως προς τη συνοχή, την εγκυρότητα και τη λογικότητα. Η θεωρία προσφέρει ισχυρό θεωρητικό υπόβαθρο για παρεμβάσεις που στοχεύουν στη βελτιστοποίηση των μοτίβων μάθησης σε κρίσιμες αναπτυξιακές περιόδους.

Εισηγητής:

Καζάλη Έλενα

Τίτλος:

Από την προσοχή στη νόηση: μοτίβα μάθησης στην πρώιμη παιδική ηλικία

Εκπαιδευτικός Φορέας:

Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Περίληψη:

Η ηλικιακή περίοδος από τα 5 έως τα 7 έτη θεωρείται κρίσιμη για τη γνωστική ανάπτυξη, καθώς παρατηρούνται ταχείες αλλαγές στις εκτελεστικές λειτουργίες, τη γλωσσική επεξεργασία και τη συλλογιστική ικανότητα. Η παρούσα διαχρονική μελέτη εξετάζει τη γνωστική ανάπτυξη παιδιών προσχολικής ηλικίας στο πλαίσιο της Θεωρίας Αναπτυξιακών Προτεραιοτήτων. Συμμετείχαν 155 παιδιά ηλικίας 5–7 ετών, τα οποία έλαβαν εντατική εκπαίδευση ελέγχου της προσοχής σε τρεις διαστάσεις: αντιστοίχιση αντικειμένου-ονόματος, αναστολή αντιληπτικής παρεμβολής και αναστολή εννοιολογικής παρεμβολής. Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντική βελτίωση στον έλεγχο της προσοχής και στη σχετική επίγνωση καθώς και έμμεσες μεταφορές σε σύνθετες γνωστικές λειτουργίες, μέσω της σχεσιακής ολοκλήρωσης και της γλωσσικής επίγνωσης. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν τον κεντρικό ρόλο της μεταγνωστικής παρακολούθησης και της σχεσιακής ολοκλήρωσης ως μηχανισμών που διαμεσολαβούν τη γενίκευση της μάθησης στην πρώιμη παιδική ηλικία.

Εισηγητής:

Σπανούδης Γιώργος

Τίτλος:

Από την τυπική στη μη τυπική γνωστική ανάπτυξη: ο ρόλος των αναπτυξιακών προτεραιοτήτων

Εκπαιδευτικός Φορέας:

Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Κύπρου

Περίληψη:

Η Θεωρία Αναπτυξιακών Προτεραιοτήτων προτείνει ένα ενοποιημένο πλαίσιο κατανόησης της τυπικής και της μη τυπικής γνωστικής ανάπτυξης. Στο πλαίσιο αυτό, η μη τυπική ανάπτυξη ερμηνεύεται ως απόκλιση όταν κρίσιμοι μηχανισμοί ή αναπαραστατικά συστήματα δεν ικανοποιούν τις ανάγκες επεξεργασίας ή αναπαράστασης της εκάστοτε αναπτυξιακής φάσης: ελλείμματα των εκτελεστικών λειτουργιών συνδέονται με τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας, δυσλειτουργίες της σχεσιακής ολοκλήρωσης και της κοινωνικής κατανόησης με τη Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος, ενώ δυσκολίες στη συμβολική αντιστοίχιση συνδέονται με τη δυσλεξία και τη δυσαριθμησία. Θα παρουσιαστούν δεδομένα από εμπειρικές έρευνες που καταδεικνύουν πώς τα ελλείμματα στις εκτελεστικές λειτουργίες ή στα αναπαραστατικά συστήματα διαμορφώνουν τη συμπτωματολογία ορισμένων νευροαναπτυξιακών διαταραχών όπως το ΔΕΠΥ, ο αυτισμός ή οι αναπτυξιακή γλωσσική διαταραχή.

Εισηγητές:

Ζήβα Αδαμαντία, Ζιώρη Ελένη

Τίτλος:

Άδηλη και έκδηλη μάθηση κοινωνικών vs. μη κοινωνικών ερεθισμάτων σε νεαρά άτομα με και χωρίς Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος

Εκπαιδευτικός Φορέας:

Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Περίληψη:

Η άδηλη μάθηση θεωρείται κεντρικός μηχανισμός επεξεργασίας κοινωνικών πληροφοριών και απόκτησης κοινωνικών δεξιοτήτων τόσο σε τυπικούς όσο και σε μη τυπικούς πληθυσμούς, όπως είναι τα άτομα με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ). Ωστόσο, η άδηλη μάθηση κοινωνικών ερεθισμάτων σε άτομα με ΔΑΦ δεν έχει διερευνηθεί επαρκώς. Στην παρούσα έρευνα εξετάστηκε η άδηλη και έκδηλη μάθηση κοινωνικών vs. μη κοινωνικών ερεθισμάτων (προσώπων vs. χρωμάτων) σε 21 νεαρά άτομα με ΔΑΦ υψηλής λειτουργικότητας και 23 νεαρά άτομα Τυπικής Ανάπτυξης (ΤΑ), χρησιμοποιώντας ένα προσαρμοσμένο έργο Μάθησης Τεχνητής Γραμματικής με σειρές από χρωματιστά πρόσωπα ανδρών. Στη γενική επίδοση, οι δύο ομάδες είχαν παρόμοιο πλεονέκτημα στη μάθηση χρωμάτων έναντι προσώπων, με τα άτομα με ΔΑΦ να σημειώνουν σημαντικά χαμηλότερη επίδοση από τα άτομα ΤΑ μόνο κατά τη μάθηση προσώπων. Υποκειμενικές μετρήσεις συνειδητής επίγνωσης έδειξαν ότι τα ποσοστά της άδηλης γνώσης δεν διέφεραν μεταξύ των δύο ομάδων για κανένα είδος ερεθισμάτων. Ωστόσο, οι συμμετέχοντες με ΔΑΦ εμφάνισαν σημαντικά χαμηλότερα ποσοστά άδηλης γνώσης για τα πρόσωπα σε σύγκριση με τα χρώματα, ενώ οι συμμετέχοντες ΤΑ είχαν παρόμοια ποσοστά άδηλης γνώσης και για τους δύο τύπους ερεθισμάτων. Στην έκδηλη μάθηση παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων μόνο για τη μάθηση των προσώπων, με τα άτομα με ΔΑΦ να σημειώνουν σημαντικά χαμηλότερα ποσοστά από τους συνομηλίκους τους ΤΑ. Επιπλέον, μόνο για τους συμμετέχοντες με ΔΑΦ και μόνο στην περίπτωση προσώπων, τα ποσοστά έκδηλης γνώσης δεν ξεπερνούσαν στατιστικά το επίπεδο τύχης. Τα παραπάνω ευρήματα δείχνουν ότι τα κοινωνικά ερεθίσματα αποτελούν ένα απαιτητικό πεδίο μάθησης για άτομα με ΔΑΦ. Ωστόσο, παρότι τα άτομα με ΔΑΦ παρουσιάζουν δυσκολία στην έκδηλη επεξεργασία κοινωνικών ερεθισμάτων, διατηρούν την ικανότητα άδηλης επεξεργασίας τους, έστω και σε μειωμένο βαθμό συγκριτικά με την άδηλη μάθηση μη κοινωνικών πληροφοριών.

Εισηγητής:

Λιβιτσάνος Παναγιώτης, Ζίωρη Ελένη

Τίτλος:

Οπτική στατιστική μάθηση υποκείμενων και βασικών κατηγοριών, μέσω έμμεσων και άμεσων έργων

Εκπαιδευτικός Φορέας:

Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Περίληψη:

Η οπτική στατιστική μάθηση αποτελεί θεμελιώδη γνωστική λειτουργία, κατά την οποία οι συμμετέχοντες μαθαίνουν τις πιθανοτικές διαδοχές μεταξύ ερεθισμάτων, συχνά χωρίς συνειδητή επίγνωση. Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι η κατηγορική στατιστική μάθηση συμβαίνει κυρίως στο υποκείμενο κατηγορικό επίπεδο υπό συνθήκες παθητικής έκθεσης. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν να διερευνηθεί το επίπεδο κατηγορικής εκμάθησης στην οπτική στατιστική μάθηση ζευγών κατηγορικών ερεθισμάτων, χρησιμοποιώντας ένα έμμεσο έργο (Serial Reaction Time – SRT) -το οποίο αποτέλεσε το ίδιο και τη διαδικασία της μάθησης- καθώς και ένα άμεσο έργο (two-alternative forced choice – 2AFC), που δόθηκε μετά την έμμεση δοκιμασία, συνοδευόμενο από υποκειμενικές μετρήσεις για την αξιολόγηση της μεταγνώσης των ζευγών. Επιπροσθέτως, οι οδηγίες στην αρχή του πειράματος έδιναν έμφαση στο βασικό κατηγορικό επίπεδο, χωρίς αναφορά στις στατιστικές σχέσεις των ερεθισμάτων. Στη δοκιμασία SRT, παρατηρήθηκε στατιστική μάθηση των τυπικών ζευγών, με παρεμβολή κυρίως στα ζεύγη που απέκλιναν στο επίπεδο των βασικών κατηγοριών-με ή χωρίς-μεταβολές στις αποκρίσεις. Αντίστοιχα, στη δοκιμασία 2AFC καταγράφηκε υψηλότερη επίδοση στις βασικές κατηγορικές συγκρίσεις, η οποία συσχετιζόταν μονοτονικά με τα επίπεδα υποκειμενικής βεβαιότητας των συμμετεχόντων. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι, όταν οι οδηγίες εστιάζουν την προσοχή στο βασικό κατηγορικό επίπεδο και η μάθηση είναι ενεργή (μέσω δοκιμασίας SRT), η κατηγορική στατιστική μάθηση δεν παρουσιάζεται καθόλου στο υποκείμενο επίπεδο, αλλά μετατοπίζεται εντελώς στο αντίστοιχο (βασικό) επίπεδο, με εμπλοκή της έκδηλης γνώσης.

Λίστα Συμποσίων