Εισηγητής:

Σαμαρτζή Σταυρούλα

Τίτλος:

Αντίληψη και Συλλογιστική του Χρόνου

Εκπαιδευτικός Φορέας:

Τμήμα Ψυχολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών

Περίληψη:

Ο χρόνος είναι έννοια σύνθετη και πολύπλοκη. Επηρεάζει τη ζωή μας τόσο σε επίπεδο αντίληψης, όσο και σε επίπεδο συλλογιστικής, επίλυσης προβλημάτων και λήψης απόφασης. Τα δύο αυτά επίπεδα επιστημονικής ψυχολογικής προσέγγισης είναι διαφορετικά και εδράζονται σε γνωστικούς μηχανισμούς διαφορετικών τύπων: Αντιλήμματα ερεθισμάτων στην πρώτη περίπτωση, αναπαραστάσεις πληροφοριών, στη δεύτερη. Οι μέθοδοι μελέτης τόσο της αντίληψης όσο και της συλλογιστικής του χρόνου είναι επίσης διαφορετικές. Παραδοσιακά, στη μελέτη της αντίληψης του χρόνου χρησιμοποιούνται πειραματικά έργα εκτίμησης ή/και αναπαραγωγής της χρονικής διάρκειας. Τα έργα εκτίμησης περιλαμβάνουν έργα άμεσης εκτίμησης, έργα παραγωγής και έργα διάκρισης, όπου οι συμμετέχοντες πρέπει να «αναφέρουν» το μέγεθος της χρονικής διάρκειας ενός (συνήθως ακουστικού) ερεθίσματος το οποίο προηγήθηκε. Στα έργα αναπαραγωγής, οι συμμετέχοντες πρέπει να «αναπαράγουν» τη χρονική διάρκεια του ερεθίσματος. Από την άλλη πλευρά, στη μελέτη της συλλογιστικής του χρόνου χρησιμοποιούνται προβλήματα χρονικών σχέσεων διαφόρων τύπων (με μία ή με πολλαπλές λύσεις) τα οποία αφορούν σε διαφορετικές χρονικές συνιστώσες (χρονική έναρξη των γεγονότων, χρονική λήξη των γεγονότων, χρονική διάρκεια των γεγονότων) και η επεξεργασία της πληροφορίας προϋποθέτει σκέψη και λήψη απόφασης. Καθώς η διερεύνηση της σχέσης μεταξύ των δύο γνωστικών διεργασιών δεν έχει αποτελέσει έως τώρα αντικείμενο ενδελεχούς μελέτης, το ερώτημα εάν πρόκειται για εκφάνσεις της ίδιας βασικής γνωστικής διεργασίας ή αντίθετα, πρόκειται για δύο διαφορετικές δομικά και λειτουργικά διεργασίες, παρουσιάζει μεγάλο επιστημονικό ενδιαφέρον και αξίζει περαιτέρω ανάλυσης.

Εισηγητές:

Σταθοπούλου Αφροδίτη , Φωτιάδης Φώτιος, Σαμαρτζή Σταυρούλα

Τίτλος:

Έργα χρονικής εκτίμησης και Προβλήματα με μία λύση: Χρήση χωρικών αναπαραστάσεων

Εκπαιδευτικός Φορέας:

Τμήμα Ψυχολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών

Περίληψη:

Παρουσιάζεται μελέτη η οποία διερευνά τη σχέση μεταξύ της χρονικής αντίληψης και της χρονικής συλλογιστικής, δύο κεντρικών γνωστικών διεργασιών της ανθρώπινης σκέψης. Η χρονική αντίληψη αναφέρεται στην ικανότητα των ατόμων να εκτιμούν και να αναγνωρίζουν τη διάρκεια γεγονότων χωρίς τη χρήση εξωτερικών εργαλείων, όπως τα ρολόγια. Η χρονική συλλογιστική από την άλλη πλευρά αφορά στην ικανότητα χρήσης χρονικών πληροφοριών για την επίλυση προβλημάτων που αφορούν τη χρονική αλληλουχία, τη διάρκεια και τη χρονική τάξη γεγονότων. Στην έρευνα συμμετείχαν 25 ενήλικες ηλικίας 18–30 ετών, οι οποίοι σε πρώτη φάση κλήθηκαν να εκτιμήσουν άμεσα τη χρονική διάρκεια ενός ερεθίσματος που εμφανιζόταν στην οθόνη του υπολογιστή, χωρίς τη χρήση εξωτερικών χρονομετρικών μέσων. Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες έπρεπε να απαντήσουν σε ηλεκτρονικό ερωτηματολόγιο το οποίο περιλάμβανε προβλήματα χρονικών σχέσεων επιδεχόμενων μίας και μόνο σωστής απάντησης, σχετικά με τις συνιστώσες «χρονική έναρξη», «χρονική λήξη» και «διάρκεια» γεγονότων. Για κάθε πρόβλημα παρουσιάζονταν δεδομένα ως προς τις δύο χρονικές συνιστώσες και τους ζητείτο η απάντηση/συμπέρασμα ως προς την τρίτη. Συγχρόνως τους ζητήθηκε να τοποθετήσουν τα χρονικά δεδομένα πάνω σε γραμμές που αντιπροσώπευαν χρονικά διαστήματα, κάνοντας έτσι χρήση χωρικών αναπαραστάσεων προκειμένου να λύσουν τα προβλήματα αλλά και να αξιολογήσουν τις απαντήσεις τους. Στα ευρήματα εφαρμόστηκε ανάλυση συσχέτισης, σύμφωνα με την οποία δεν υπάρχει στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ των επιδόσεων στο έργο χρονικής αντίληψης και στο έργο χρονικής συλλογιστικής. Τα δεδομένα αυτά υποδεικνύουν ότι οι δύο γνωστικές διεργασίες είναι διακριτές και πιθανώς βασίζονται σε μηχανισμούς ανεξάρτητους μεταξύ τους. Παρά τους περιορισμούς, τα ευρήματα προσφέρουν σημαντικές ενδείξεις για τη φύση των δύο διεργασιών και αναδεικνύουν την ανάγκη για μελλοντικές μελέτες με μεγαλύτερα και πιο διαφοροποιημένα δείγματα

Εισηγητές:

Φιλοπούλου Μαργαρίτα, Φωτιάδης Φώτιος, Σαμαρτζή Σταυρούλα

Τίτλος:

Χρονική αναπαραγωγή και επίλυση χρονικών προβλημάτων με πολλαπλές λύσεις, με τη χρήση λογικών αναπαραστάσεων

Εκπαιδευτικός Φορέας:

Τμήμα Ψυχολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών

Περίληψη:

Παρουσιάζεται μελέτη η οποία διερευνά τη σχέση μεταξύ της χρονικής αντίληψης και της χρονικής συλλογιστικής, δύο θεμελιωδών γνωστικών διεργασιών που συμβάλλουν στην κατανόηση και οργάνωση των χρονικών πληροφοριών. Η χρονική αντίληψη αφορά την εκτίμηση και επεξεργασία της διάρκειας μέσω μηχανισμών όπως η προσοχή και η μνήμη, ενώ η χρονική συλλογιστική αναφέρεται στην επίλυση προβλημάτων που σχετίζονται με τη διαδοχή, την έναρξη, τη λήξη και τη διάρκεια γεγονότων, συνήθως μέσω λογικών αναπαραστάσεων. Στην έρευνα συμμετείχαν 25 ενήλικες ηλικίας 19–31 ετών και η πειραματική διαδικασία πραγματοποιήθηκε μέσω υπολογιστή. Οι συμμετέχοντες εκτέλεσαν έργα δύο τύπων: αρχικά τους παρουσιάστηκε ένα έργο χρονικής αναπαραγωγής, κατά το οποίο άκουγαν ηχητικά ερεθίσματα διαφορετικής διάρκειας και έπρεπε να αναπαράξουν τη διάρκειά τους. Για την αποφυγή νοητής καταμέτρησης του χρόνου στο αντιληπτικό έργο, χρησιμοποιήθηκε ταυτόχρονα δευτερεύον έργο αναγνώρισης συμβόλων. Στη συνέχεια συμμετείχαν σε ένα έργο χρονικής συλλογιστικής το οποίο περιλάμβανε προβλήματα χρονικών σχέσεων γεγονότων ως προς τη «χρονική έναρξη», τη «χρονική λήξη» και τη «διάρκειά» τους. Για κάθε πρόβλημα παρουσιάζονταν δεδομένα ως προς τις δύο χρονικές συνιστώσες και τους ζητείτο η απάντηση/συμπέρασμα ως προς την τρίτη, ενώ υπήρχαν πολλαπλές αποδεκτά ορθές απαντήσεις. Προκειμένου να επεξεργαστούν την πληροφορία και να καταλήξουν σε ένα συμπέρασμα, οι συμμετέχοντες έκαναν χρήση λογικών εσωτερικών αναπαραστάσεων. Στα ευρήματα εφαρμόστηκε ανάλυση συσχέτισης η οποία δεν έδειξε κάποια στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ της ακρίβειας στη χρονική αναπαραγωγή, κατά το έργο χρονικής αντίληψης και της ικανότητας επίλυσης χρονικών προβλημάτων, κατά το έργο χρονικής συλλογιστικής. Επιπλέον, οι συμμετέχοντες αντιμετώπισαν δυσκολία στην αναγνώριση πολλαπλών σωστών λύσεων στα προβλήματα, γεγονός που υποδηλώνει αυξημένη γνωστική πολυπλοκότητα στη χρονική συλλογιστική.  Τα δεδομένα αυτά συμβάλλουν στην κατανόηση της πολυδιάστατης επεξεργασίας του χρόνου στον ανθρώπινο νου υποδεικνύοντας ότι χρονική αντίληψη και χρονική υπολογιστική εδράζονται πιθανώς σε διαφορετικούς γνωστικούς μηχανισμούς και είναι δύο μάλλον διακριτές και ανεξάρτητες γνωστικές διεργασίες.

Λίστα Συμποσίων