Επιμέρους τίτλοι/Εισηγητές:

Σαμαρτζή Σταυρούλα: Αντίληψη και Συλλογιστική του Χρόνου

Σταθοπούλου Αφροδίτη, Φωτιάδης Φώτιος, Σαμαρτζή Σταυρούλα: Έργα χρονικής εκτίμησης και Προβλήματα με μία λύση: Χρήση χωρικών αναπαραστάσεων.

Φιλοπούλου Μαργαρίτα, Φωτιάδης Φώτιος, Σαμαρτζή Σταυρούλα: Έργα χρονικής αναπαραγωγής και Προβλήματα με πολλαπλές λύσεις: Χρήση λογικών αναπαραστάσεων

Περιγραφή Συμποσίου

Ο χρόνος είναι έννοια σύνθετη και πολύπλοκη. Επηρεάζει τη ζωή μας τόσο σε επίπεδο αντίληψης, όσο και σε επίπεδο συλλογιστικής, επίλυσης προβλημάτων και λήψης απόφασης. Τα δύο αυτά επίπεδα επιστημονικής ψυχολογικής προσέγγισης είναι διαφορετικά και εμπλέκουν γνωστικούς μηχανισμούς διαφορετικών τύπων: Αντιλήμματα ερεθισμάτων στην πρώτη περίπτωση, αναπαραστάσεις πληροφοριών, στη δεύτερη. Οι μέθοδοι μελέτης τόσο της αντίληψης όσο και της συλλογιστικής του χρόνου είναι επίσης διαφορετικές. Παραδοσιακά, στη μελέτη της αντίληψης του χρόνου χρησιμοποιούνται πειραματικά έργα εκτίμησης ή/και αναπαραγωγής της χρονικής διάρκειας. Τα έργα εκτίμησης αποτελούνται από έργα παραγωγής και έργα διάκρισης, όπου οι συμμετέχοντες πρέπει να «αναφέρουν» το μέγεθος της χρονικής διάρκειας ενός (συνήθως ακουστικού) ερεθίσματος το οποίο προηγήθηκε. Στα έργα αναπαραγωγής, οι συμμετέχοντες πρέπει να «αναπαράγουν» τη χρονική διάρκεια του ερεθίσματος. Από την άλλη πλευρά, στη μελέτη της συλλογιστικής του χρόνου χρησιμοποιούνται προβλήματα χρονικών σχέσεων διαφόρων τύπων (με μία ή με πολλαπλές λύσεις) τα οποία αφορούν σε διαφορετικές χρονικές συνιστώσες (χρονική έναρξη των γεγονότων, χρονική λήξη των γεγονότων, χρονική διάρκεια των γεγονότων) και απαιτούν σκέψη και λήψη απόφασης. Σε αυτό το Συμπόσιο διερευνάται η σχέση μεταξύ αντίληψης και συλλογιστικής του χρόνου στον άνθρωπο καθώς οι μέχρι σήμερα μελέτες εξετάζουν τις δύο λειτουργίες ανεξάρτητα. Μετά την παρουσίαση του θεωρητικού πλαισίου, παρουσιάζονται δύο σύγχρονες εμπειρικές έρευνες, αντιπροσωπευτικές της μεθοδολογίας των δύο χώρων. Η πρώτη χρησιμοποιεί έργα χρονικής εκτίμησης και έργα προβλημάτων με μία λύση, που βασίζονται στη χρήση χωρικών αναπαραστάσεων. Η δεύτερη έρευνα χρησιμοποιεί έργα χρονικής αναπαραγωγής και έργα προβλημάτων με πολλαπλές λύσεις, που βασίζονται στη χρήση λογικών αναπαραστάσεων. Στα ευρήματα των παραπάνω ερευνών δεν παρατηρήθηκαν συσχετίσεις μεταξύ των επιδόσεων χρονικής αντίληψης και χρονικής συλλογιστικής, συνηγορώντας ότι οι δύο ικανότητες βασίζονται σε γνωστικούς μηχανισμούς οι οποίοι είναι διακριτοί.

Επιμέρους τίτλοι/Εισηγητές:

Τσολακόπουλος Δημήτρης: Η Πολυδιάστατη Λεκτική Μνήμη: Συμβολή Της Ηλικίας, Ταχύτητας Επεξεργασίας Και Επιτελικού Ελέγχου.

Πανοπούλου Ιωάννα: Αναπλαισιώνοντας Τη Λήθη Ως Λειτουργική Διεργασία Της Μνήμης.

Ψαρομπά Άννα-Μαρία: Ψυχομετρική Εγκυρότητα Και Εννοιολογική Κατασκευή Της Ενεργού Μνήμης.

Αγγελοπούλου Γεωργία: Μνημονικά Ίχνη Στα Διακριτά Είδη Αφήγησης.

Περιγραφή Συμποσίου

Η μνήμη συχνά προσεγγίζεται ως μια ενιαία νοητική λειτουργία, με τις παρατηρούμενες μεταβολές της να ερμηνεύονται κυρίως ως δείκτες έκπτωσης. Ωστόσο, σύμφωνα με τη σύγχρονη βιβλιογραφία, η μνήμη αποτελείται από διακριτές διεργασίες οι οποίες διαφοροποιούνται ως προς τους υποκείμενους μηχανισμούς, τη λειτουργική τους συμβολή και τον βαθμό ευαλωτότητάς τους. Σκοπός του παρόντος συμποσίου είναι η επανεξέταση της έννοιας της «μνήμης» πέρα από το απλουστευτικό μοντέλο μιας ενιαίας λειτουργίας, αναδεικνύοντας τη διαφοροποίηση των μνημονικών σταδίων, τον ρόλο άλλων νοητικών μηχανισμών και τη σχέση τους με αυτά, καθώς και τη λειτουργική σημασία φαινομένων που παραδοσιακά ερμηνεύονται ως ελλείμματα.

Η πρώτη παρουσίαση εξετάζει τη λεκτική μνήμη ως σύνολο διακριτών αλλά αλληλένδετων διεργασιών, εστιάζοντας σε διαφορές μεταξύ κωδικοποίησης, παγίωσης και αναγνώρισης, σε συνάρτηση με την ταχύτητα επεξεργασίας και στον επιτελικό έλεγχο της ανάκλησης. Η δεύτερη παρουσίαση επαναπλαισιώνει τη λήθη, μετατοπίζοντας τον ορισμό της από την παθητική απώλεια προς την κατανόησή της ως ενεργής και εν δυνάμει λειτουργικής διεργασίας, που μπορεί να υποστηρίζει την προσαρμοστικότητα και τη νοητική ευελιξία. Η τρίτη παρουσίαση αφορά εννοιολογικά και ψυχομετρικά ζητήματα της ενεργού μνήμης, αναδεικνύοντας την ετερογένεια των σχετικών δοκιμασιών και τις επιπτώσεις της στη θεωρία και την κλινική-ερευνητική αξιολόγηση. Τέλος, η τέταρτη παρουσίαση επεκτείνει τη συζήτηση σε οικολογικό πλαίσιο, διερευνώντας τη σχέση μνήμης και αφηγηματικών ικανοτήτων για να επισημάνει τις διαφορετικές μνημονικές διεργασίες που εμπλέκονται σε διακριτά αφηγηματικά έργα. 

Συνολικά, το συμπόσιο προτείνει μια πολυεπίπεδη και λειτουργικά προσανατολισμένη ανάλυση της μνήμης, πέρα από τις συνήθεις διχοτομίες «καλών» και «κακών» επιδόσεων.

Επιμέρους τίτλοι/Εισηγητές:

Καλαφάτης Ελευθέριος: Τεχνητή νοημοσύνη σε παιχνίδια σοβαρού σκοπού για την ψυχική υγεία.

Φράγκου Αικατερίνη: Ηλεκτροεγκεφαλογραφικά σήματα ως δείκτες γνωστικού φορτίου και προσοχής σε διαδραστικά περιβάλλοντα παρέμβασης.

Μπόθος - Βουτεράκος Νικόλαος: Μεταβλητότητα καρδιακού ρυθμού ως μηχανισμός εκτίμησης και ρύθμισης του στρες σε παιχνίδια βιοαναδρασης.

Παπέλης Στυλιανός: Mindscape odyssey: σχεδιασμός και αξιολόγηση παιχνιδιού σοβαρού σκοπού για τη διαχείριση του στρες με βιοσήματα.

Περιγραφή Συμποσίου

Τα παιχνίδια σοβαρού σκοπού (ΠΣΣ) για την ψυχική υγεία αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα σύζευξης ανάμεσα στη γνωστική ψυχολογία και τις διαδραστικές τεχνολογίες. Αξιοποιούν γνώσεις για τη διέγερση, το στρες, την προσοχή και το κίνητρο και τις μεταφέρουν σε έναν κόσμο όπου ο χρήστης αλληλεπιδρά διαρκώς με το σύστημα. Σε αυτό το πλαίσιο, τεχνικές όπως η αυτορρύθμιση, η ρύθμιση της αναπνοής και η εκπαίδευση σε δεξιότητες συναισθηματικής διαχείρισης ενσωματώνονται στη ροή του ΠΣΣ και συνδέονται με στόχους, επιβραβεύσεις και προκλήσεις. Η πρόοδός του παίκτη συνδέεται με τον τρόπο που ρυθμίζει τη φυσιολογική του κατάσταση και ανταποκρίνεται σε απαιτητικές γνωστικές και συναισθηματικές καταστάσεις. Η ενσωμάτωση μεθόδων τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) επιτρέπει την αυτοματοποιημένη παραγωγή περιεχομένου (ΑΠΠ) και μετατρέπει τα ΠΣΣ σε παρεμβάσεις που προσαρμόζονται σε πραγματικό χρόνο.

Το προφίλ του παίκτη μετατοπίζεται από στατικές περιγραφές σε δυναμικά, χρονικά εξελισσόμενα μοντέλα που ενσωματώνουν συμπεριφορικά δεδομένα, υποκειμενικές αναφορές και φυσιολογικά σήματα (ΦΣ). Η αξιοποίηση ΦΣ όπως η μεταβλητότητα καρδιακού ρυθμού (ΜΚΡ) και το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (ΗΕΓ) επιτρέπει τη συνεχή εκτίμηση παραμέτρων όπως το στρες, το γνωστικό φορτίο και την προσήλωση σε πραγματικό χρόνο. Τα δεδομένα αυτά τροφοδοτούν μεθόδους ΑΠΠ που ρυθμίζουν δυναμικά τη ροή, τις προκλήσεις και τα ερεθίσματα του παιχνιδιού. Με τον τρόπο αυτό, το περιεχόμενο δεν είναι προκαθορισμένο, αλλά συνδιαμορφώνεται από τη συνεχή αλληλεπίδραση ανάμεσα στον παίκτη και το σύστημα, επιτρέποντας εξατομικευμένες εμπειρίες που ανταποκρίνονται στις τρέχουσες γνωστικές και συναισθηματικές ανάγκες του χρήστη.

Το «Mindscape Odyssey» είναι ένα πρωτότυπο ΠΣΣ για την υποστήριξη της αυτορρύθμισης του στρες. Το παιχνίδι ενσωματώνει βιοανάδραση, μέσω καταγραφών ΦΣ, που επιτρέπει την ΑΠΠ με βάση την εκτιμώμενη κατάσταση στρες του παίκτη σε πραγματικό χρόνο. Το προτεινόμενο συμπόσιο στοχεύει να αναδείξει την αξία της ενσωμάτωσης μεθόδων ΤΝ σε δυναμικές και εξατομικευμένες παρεμβάσεις για τη ψυχική υγεία μέσα από το παράδειγμα του «Mindscape Odyssey».

Επιμέρους τίτλοι/Εισηγητές:

Δημητρίου Ανδρέας: Αναπτυξιακές προτεραιότητες: η συμβολή της Developmental Priority Theory στην κατανόηση της νοημοσύνης.

Καζάλη Έλενα: Από την προσοχή στη νόηση: μοτίβα μάθησης στην πρώιμη παιδική ηλικία.

Σπανούδης Γιώργος: Από την τυπική στη μη τυπική γνωστική ανάπτυξη: ο ρόλος των αναπτυξιακών προτεραιοτήτων.

Ζήβα Αδαμαντία, Ζιώρη Ελένη: Άδηλη και έκδηλη μάθηση κοινωνικών vs. μη κοινωνικών ερεθισμάτων σε νεαρά άτομα με και χωρίς Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος.

Λιβιτσάνος Παναγιώτης, Ζιώρη Ελένη: Οπτική στατιστική μάθηση υποκείμενων και βασικών κατηγοριών, μέσω έμμεσων και άμεσων έργων.

Περιγραφή Συμποσίου

Tο συμπόσιο αυτό επιδιώκει να αναδείξει τους τρόπους με τους οποίους η έρευνα στις εκτελεστικές λειτουργίες και η έρευνα στην άδηλη και/ή στατιστική μάθηση μπορούν να μοιραστούν θεωρητικά και μεθοδολογικά εργαλεία για να εξηγήσουν πώς διαφορετικοί υποκείμενοι γνωστικοί μηχανισμοί (π.χ. έλεγχος της προσοχής στην πρώτη και συνειδητή ή μη εξαγωγή μοτίβων στη δεύτερη) διαμορφώνουν τη μάθηση, με απώτερο στόχο την πληρέστερη κατανόηση της απόκτησης, αναπαράστασης και χρήσης της γνώσης. Οι τρεις πρώτες εισηγήσεις παρουσιάζουν και διερευνούν βασικές πτυχές και εφαρμογές της Θεωρίας Αναπτυξιακών Προτεραιοτήτων (ΘΑΠ--Developmental Priority Theory-DPT). Συγκεκριμένα, ο Ανδρέας Δημητρίου, θεμελιωτής της θεωρίας, συζητά τις αναπτυξιακές προτεραιότητες που διαμορφώνουν τη νοημοσύνη σε διαδοχικά στάδια γνωστικής ανάπτυξης, μέσω γνωστικών μηχανισμών, όπως ο έλεγχος της προσοχής, η επεξεργασία σχέσεων και η επίγνωση. Η Καζάλη παρουσιάζει ερευνητικά δεδομένα σχετικά με τη γνωστική ανάπτυξη παιδιών προσχολικής ηλικίας υπό το πρίσμα της ΘΑΠ, τα οποία αναδεικνύουν τη σπουδαιότητα του μεταγνωστικού ελέγχου και της σχεσιακής ολοκλήρωσης στη μάθηση κατά τη συγκεκριμένη ηλικία. Ο Γιώργος Σπανούδης χρησιμοποιεί επίσης το πλαίσιο της ΘΑΠ, για να παρουσιάσει, ωστόσο, εμπειρικά δεδομένα από έρευνες που αναδεικνύουν τη συμβολή του συγκεκριμένου θεωρητικού μοντέλου στην επεξήγηση της συμπτωματολογίας ατόμων με νευροαναπτυξιακές διαταραχές. Ξεκινώντας από διαφορετική θεωρητική και μεθοδολογική αφετηρία, οι Ζήβα και Ζιώρη εξετάζουν τη συνειδητή και ασυνείδητη μάθηση στη νευροαναπτυξιακή Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ), μέσα από ένα πειραματικό έργο άδηλης μάθησης κοινωνικών και μη κοινωνικών (και άρα πιο απαιτητικών στη ΔΑΦ) ερεθισμάτων, που στοχεύει να ανιχνεύσει τυχόν διαφορές στη συνειδητή και ασυνείδητη επεξεργασία τους σε σχέση με αυτή ατόμων τυπικής ανάπτυξης. Τέλος, οι Λιβιτσάνος και Ζιώρη διερευνούν την οπτική στατιστική μάθηση σε συνθήκες παθητικής έκθεσης, κάτω από τις οποίες οι συμμετέχοντες μαθαίνουν τις πιθανοτικές διαδοχές κατηγορικών ερεθισμάτων, προκειμένου να αποσαφηνίσουν τον τύπο της αποκτηθείσας γνώσης και τον βαθμό συνειδητής πρόσβασης σε αυτή.

Επιμέρους τίτλοι/Εισηγητές:

Σοφολόγη Μαρία: Έλεγχος των ψυχομετρικών ιδιοτήτων της ελληνικής εκδοχής των Gifted Rating Scales (GRS-S, GRS-P) σε μαθητές/τριες προσχολικής και σχολικής ηλικίας.

Ραχανιώτη Ελένη: Έλεγχος των ψυχομετρικών ιδιοτήτων της ελληνικής εκδοχής των τεσσάρων πρώτων κλιμάκων των Scales for Rating the Behavioral Characteristics of Superior Students (SRBCSS).

Σοφολόγη Μαρία: Προκαταρτική διερεύνηση του προτύπου των σχέσεων μεταξύ των ελλειμμάτων ομιλίας και γλώσσας, εκτελεστικών λειτουργιών, Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ) και εκφάνσεων χαρισματικότητας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας.

Παπαθεοδώρου Αναστασία: Διερεύνηση της σχέσης μεταξύ οπτικο-χωρικής ικανότητας και διαστάσεων χαρισματικότητας.

Περιγραφή Συμποσίου

Η χαρισματικότητα συνιστά ένα σύνθετο και πολυδιάστατο αναπτυξιακό φαινόμενο, η κατανόηση και ο εντοπισμός του οποίου απαιτούν την αξιοποίηση πολλαπλών πηγών πληροφόρησης και αξιολόγησης. Οι παρούσες μελέτες εντάσσονται σε αυτό το θεωρητικό πλαίσιο και διερευνούν, στο ελληνικό εκπαιδευτικό πλαίσιο, ζητήματα που αφορούν την ψυχομετρική τεκμηρίωση εργαλείων εκτίμησης της χαρισματικότητας, καθώς και τις γνωστικές και αναπτυξιακές παραμέτρους που συνδέονται με αυτήν. Ειδικότερα, στις δύο πρώτες μελέτες εξετάζονται ψυχομετρικές ιδιότητες των ελληνικών εκδοχών των Gifted Rating Scales σχολικής και προσχολικής ηλικίας (GRS-S και GRS-P), καθώς και των Scales for Rating the Behavioral Characteristics of Superior Students (SRBCSS), οι οποίες βασίζονται στις συστηματικές εκτιμήσεις των εκπαιδευτικών. Τα ευρήματα των μελετών επιβεβαιώνουν τη μονοπαραγοντική δομή και την υψηλή αξιοπιστία των επιμέρους κλιμάκων, ενισχύοντας τόσο την προσαρμογή των συγκεκριμένων εργαλείων στο ελληνικό εκπαιδευτικό πλαίσιο, όσο και τη θεωρητική θεμελίωση της χαρισματικότητας ως συνόλου διακριτών αλλά αλληλοσυσχετιζόμενων διαστάσεων. Στην τρίτη εργασία, που θα παρουσιαστεί, αναδεικνύεται η αρνητική σχέση των ελλειμμάτων, των μαθητών, σε εκτελεστικές λειτουργίες, γλωσσική ανάπτυξη και προσοχή με την ανίχνευση, εκ μέρους των εκπαιδευτικών τους, πρώιμων εκφάνσεων της χαρισματικότητας, ήδη από την προσχολική ηλικία. Στην τελευταία εργασία επιχειρείται μια προκαταρκτική διερεύνηση των σχέσεων μεταξύ της εκτίμησης, εκ μέρους των εκπαιδευτικών, των εκφάνσεων χαρισματικότητας των μαθητών τους, κατά τη σχολική ηλικία, και της αξιολόγησης, μέσω της χορήγησης ψυχομετρικών δοκιμασιών, της οπτικο-χωρικής ικανότητας, της ρέουσας νοημοσύνης και την ταχύτητας επεξεργασίας των μαθητών, καθώς ορισμένες από αυτές τις γνωστικές ικανότητες φαίνεται να συνδέονται ουσιαστικά με την αναγνώριση χαρισματικών μαθητών. Συνολικά, οι μελέτες υποστηρίζουν την ανάγκη για πολυδιάστατα και θεωρητικά τεκμηριωμένα μοντέλα εντοπισμού εκφάνσεων της χαρισματικότητας, τα οποία να συνδυάζουν τη χορήγηση ψυχομετρικών δοκιμασιών με τις εκτιμήσεις των εκπαιδευτικών, συμβάλλοντας σε πιο έγκαιρες και συμπεριληπτικές πρακτικές αναγνώρισης.

Επιμέρους τίτλοι/Εισηγητές:

Σταμούλη Ευαγγελία: Δημογραφικά και κλινικά δεδομένα στις ημιαστικές περιοχές.

Κασελίμης Δημήτριος: Αξιολόγηση της καταλληλότητας των ανιχνευτικών εργαλείων στην κλινική πράξη: Ψυχομετρικές ιδιότητες της συστοιχίας MoCA στον ελληνικό ημιαστικό πληθυσμό.

Αγγελοπούλου Γεωργία: Μοναξιά, διάθεση και υποκειμενικές νοητικές δυσκολίες: ευρήματα από ημιαστικό πληθυσμό.

Μπουρτσουκλή Ραφαηλία: Δοκιμασία Σχεδίασης Ρολογιού: Διαγνωστική Αξία και Τρέχοντα Ζητήματα.

Περιγραφή Συμποσίου

Η γήρανση αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τα συστήματα υγείας στην Ευρώπη. Έως το 2030, το 25% του πληθυσμού της ΕΕ θα είναι άνω των 65 ετών, με συνακόλουθη αύξηση της άνοιας και της γηριατρικής κατάθλιψης. Στην Ελλάδα, ο επιπολασμός της άνοιας ανέρχεται σε περίπου 5%, αγγίζοντας το 22% στα άτομα άνω των 80 ετών, ενώ κοινωνικοί παράγοντες όπως το στίγμα, ο ηλικιακός ρατσισμός και οι διακρίσεις επιβαρύνουν περαιτέρω την ευημερία και την πρόσβαση στη φροντίδα.

Στο πλαίσιο αυτό, το Ινστιτούτο Υγιούς Γήρανσης «Μέντωρ», που ιδρύθηκε το 2024 στην Τρίπολη, στοχεύει στην προαγωγή της υγιούς γήρανσης μέσω έρευνας, καινοτομίας και συνεργασιών με φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης και της ακαδημαϊκής κοινότητας.

Οι ομιλίες του συμποσίου εστιάζουν σε κρίσιμα ζητήματα έγκαιρου εντοπισμού και αξιολόγησης της νοητικής έκπτωσης. Αρχικά, παρουσιάζονται δημογραφικά και κλινικά δεδομένα από τον ημιαστικό πληθυσμό της Τρίπολης. Στη συνέχεια, συζητείται η εφαρμογή ανιχνευτικών εργαλείων στην κλινική πράξη, όπως το MoCA, αναδεικνύοντας τους περιορισμούς της μονοδιάστατης ερμηνείας καθολικών κατωφλίων, ιδίως σε ημιαστικούς πληθυσμούς. Τονίζεται η ανάγκη κλινικής ερμηνείας που λαμβάνει υπόψη τη λειτουργικότητα, το πολιτισμικό πλαίσιο και δημογραφικούς παράγοντες.

Παράλληλα, αναλύεται ο σύνθετος ρόλος των υποκειμενικών αιτιάσεων νοητικών δυσκολιών, οι οποίες δεν ταυτίζονται πάντα με αντικειμενικά ελλείμματα και επηρεάζονται από παράγοντες όπως η μοναχικότητα και η διάθεση. Τέλος, εξετάζεται η διαγνωστική αξία της δοκιμασίας σχεδίασης του ρολογιού, με έμφαση στην ποιοτική ανάλυση των σφαλμάτων για τη διαφορική διάγνωση τύπων άνοιας. Συνολικά, το συμπόσιο αναδεικνύει την ανάγκη μίας ολιστικής, διεπιστημονικά τεκμηριωμένης προσέγγισης στη φροντίδα της νοητικής υγείας των ατόμων τρίτης ηλικίας.

Επιμέρους τίτλοι/Εισηγητές:

Μαρτζούκου Μαριάννα: Η αφήγηση ως μέσο αξιολόγησης γλωσσικών και κοινωνικογνωστικών δεξιοτήτων.

Αγγελοπούλου Γεωργία: Νοητικές διεργασίες σε διακριτά είδη αφήγησης, ευρήματα από υγιείς ομιλητές

Παναγιώτου Χρυσαυγή: Μία μεθοδολογική πρόταση για την ανάλυση του προφορικού λόγου: Το πρωτόκολλο CSAP.

Μπουρτσουκλή Ραφαηλία: Βιοδείκτες της εκφοράς του προφορικού λόγου: Η σημασία τους για τον έγκαιρο εντοπισμό ασθενών με νευροεκφυλιστικές διαταραχές.

Γρηγοριάδου Λαυρεντία: Η εκφορά του προφορικού λόγου στη Σχιζοφρένεια: χαρακτηριστικά και κλινικές προεκτάσεις.

Περιγραφή Συμποσίου

Η εκφορά του προφορικού λόγου σε επίπεδο κειμένου αποτελεί ένα βασικό εργαλείο για τη διερεύνηση των γλωσσικών και περαιτέρω νοητικών μηχανισμών που υποστηρίζουν τη γλωσσική επεξεργασία, καθώς αντανακλά με υψηλή οικολογική εγκυρότητα τη λειτουργική επικοινωνιακή ικανότητα των ομιλητών. Η ανάλυση του προφορικού λόγου επιτρέπει την εξαγωγή μικροδομικών και μακροδομικών δεικτών που συνδέονται με επιμέρους νοητικές διεργασίες, όπως η εύρεση λέξης, η επιλεκτική ανάρσυση πληροφοριών και ο εννοιολογικός σχεδιασμός, προσφέροντας πληροφορίες τόσο για υγιείς ομιλητές όσο και ασθενείς με γλωσσικές διαταραχές. Κατά την πρώτη ομιλία θα παρουσιαστούν δεδομένα από υγιείς ομιλητές και θα συζητηθεί η σημασία της εφαρμογής διαφορετικών ειδών αφήγησης, ως διακριτά νοητικά έργα για την αξιολόγηση της εκφοράς του προφορικού λόγου. Στη συνέχεια, θα παρουσιαστεί το Connected Speech Analysis Protocol, ως μία προσέγγιση ανάλυσης δεδομένων προφορικού λόγου αναδεικνύοντας τη σημασία χρήσης μίας ενιαίας μεθοδολογίας στην μελέτη του προφορικού λόγου. Στο ίδιο πλαίσιο, θα παρουσιαστούν προκαταρκτικά δεδομένα εφαρμογής του πρωτοκόλλου σε ασθενείς με Πρωτοπαθή Προϊούσα Αφασία. Σε επόμενη ομιλία, θα συζητηθεί η σημασία της μελέτης της εκφοράς του προφορικού λόγου για την ανίχνευση των γλωσσικών ελλειμμάτων που ήδη εντοπίζονται στα πρώιμα στάδια νευροεκφυλιστικών διαταραχών, όπως η άνοια τύπου Alzheimer. Έπειτα, θα παρουσιαστούν δεδομένα μικροδομής και μακροδομής από τις αναδιηγήσεις παιδιών τυπικής ανάπτυξης, παιδιών με απραξία της ομιλίας και ενηλίκων με σύνδρομο Down. Έμφαση θα δοθεί και στο αν η προσωδία της αρχικής προφορικής αφήγησης επηρέασε τις αναδιηγήσεις των συμμετεχόντων ως προς την ανάκληση και την κατανόηση. Τέλος, θα παρουσιαστούν δεδομένα από ασθενείς με σχιζοφρένεια, με έμφαση στις διαταραχές σκέψης και λόγου και τη σχέση τους με τις νοητικές λειτουργίες. Θα συζητηθεί η προγνωστική αξία σημασιολογικών, συντακτικών και χρονικών χαρακτηριστικών, που προκύπτουν από τη μελέτη της εκφοράς του προφορικού λόγου, για την πορεία και την ανταπόκριση στη θεραπεία, αναδεικνύοντας τη σημασία της γλωσσικής αξιολόγησης στην κλινική πράξη.

Επιμέρους τίτλοι/Εισηγητές:

Δουλγεράκη Μαρία: Προκλήσεις στη μελέτη της γνωστικής ευελιξίας: εννοιολογικά και μεθοδολογικά ζητήματα.

Νικολακόπουλος Σταύρος: Εφαρμογή γενικευμένων ζευγαρωτών συγκρίσεων για την ανάλυση τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων μελετών στην ψυχολογία.

Μηλιένος Φώτιος: Μια συγκεκριμένη οικογένεια μοντέλων ανάλυσης ιστορικού γεγονότων στις Κοινωνικές Επιστήμες: η ταυτόχρονη προσέγγιση του «Αν» και του «Πότε».

Παρπούλα Χριστίνα: Βέλτιστος σχεδιασμός μελετών παρατήρησης με χρήση γενετικών αλγορίθμων και μεθόδων μηχανικής μάθησης.

Περιγραφή Συμποσίου

Το συμπόσιο εστιάζει σε σύγχρονες μεθοδολογικές και αναλυτικές προκλήσεις στις κοινωνικές επιστήμες, και ειδικότερα στην ψυχολογία, αναδεικνύοντας στατιστικές και υπολογιστικές προσεγγίσεις για τη μελέτη σύνθετων φαινομένων. Κοινός άξονας των εισηγήσεων αποτελεί η ανάγκη υπέρβασης των παραδοσιακών στατιστικών μεθόδων που συχνά αδυνατούν να ανταποκριθούν στην πολυπλοκότητα των δεδομένων, στην ετερογένεια των μεθόδων αξιολόγησης, και στις αυξημένες απαιτήσεις για ερμηνευσιμότητα και αναπαραγωγιμότητα των ευρημάτων. Συγκεκριμένα, οι εισηγήσεις περιλαμβάνουν: (α) την ανάδειξη εννοιολογικών και μεθοδολογικών προκλήσεων στη μέτρηση ανώτερων εκτελεστικών λειτουργιών, όπως η γνωστική ευελιξία, που στερείται ενιαίου ορισμού και αντιμετωπίζεται ως γνωστική ικανότητα ή ως χαρακτηριστικό γνωστικών διεργασιών, με τις ετερογενείς μεθόδους αξιολόγησής της να περιλαμβάνουν νευροψυχολογικές δοκιμασίες και ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς, τα οποία συσχετίζονται ασθενώς, θέτοντας υπό αμφισβήτηση τη χρήση τους ως ισοδύναμων δεικτών και υπογραμμίζοντας την ανάγκη υιοθέτησης μιας ολιστικής προσέγγισης, (β) τον σχεδιασμό και την ανάλυση επιβεβαιωτικών τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών για ψυχολογικές παρεμβάσεις, υιοθετώντας τη μη-παραμετρική προσέγγιση των γενικευμένων ζευγαρωτών συγκρίσεων, ικανή να διαχειρίζεται πολλαπλές εκβάσεις, ελλιπείς τιμές σε επαναλαμβανόμενες μετρήσεις, και άλλα στοιχεία του σχεδιασμού που επηρεάζουν την εσωτερική και εξωτερική εγκυρότητα των ευρημάτων, (γ) την κατασκευή και ερμηνεία μοντέλων ανάλυσης ιστορικού γεγονότων, τα οποία επιτρέπουν την ταυτόχρονη εκτίμηση της πιθανότητας ένα γεγονός να μην συμβεί ποτέ («αν») για μια ομάδα του πληθυσμού, και του χρόνου έως την εμφάνισή του για το υπόλοιπο, ευάλωτο μέρος του πληθυσμού («πότε»), παρέχοντας μια ρεαλιστικότερη και διαφοροποιημένη κατανόηση σε σχέση με τις παραδοσιακές προσεγγίσεις, που θεωρούν το γεγονός αναπόφευκτο για όλους, και (δ) τον βέλτιστο σχεδιασμό μελετών παρατήρησης με χρήση γενετικών αλγορίθμων και μεθόδων μηχανικής μάθησης, μέσω ενός «κρυπτογραφικού» σχήματος που επιτρέπει την επιλογή των πιο πληροφοριακών μεταβλητών με ένα μικρό ποσοστό παρατηρήσεων (υπερκορεσμένος σχεδιασμός), καθιστώντας τη διαδικασία υπολογιστικά εφικτή και αποδοτική, ακόμη και για δεδομένα μεγάλης κλίμακας, υπερβαίνοντας τους περιορισμούς των παραδοσιακών στατιστικών μοντέλων στη μελέτη της ανθρώπινης νόησης, συμπεριφοράς, και προσωπικότητας.